Một hướng giảm nghèo bền vững cho Vĩnh Long là kinh tế biển.
Bờ biển dài hơn 130 km, hệ thống cửa sông lớn đổ ra biển Đông cùng điều kiện nắng gió lý tưởng đã tạo nên nền tảng mạnh mẽ để địa phương hình thành chiến lược giảm nghèo bền vững dựa trên năng lượng tái tạo và kinh tế biển, hai lĩnh vực đang trở thành động lực phát triển mới của vùng duyên hải Nam Bộ.
Năng lượng tái tạo - trụ cột kinh tế mới, tạo "sinh kế xanh" cho người dân
Vĩnh Long hiện đang vận hành thương mại hơn 5.400 MW điện, trong đó gần 1.000 MW đến từ nguồn tái tạo. Đây là con số cho thấy tỉnh đã đi trước một bước trong chuyển đổi năng lượng, đồng thời mở ra cơ hội giảm nghèo theo hướng bền vững thông qua việc tạo việc làm, thu hút các ngành dịch vụ kèm theo và thúc đẩy mô hình kinh tế "ít carbon".
Nhiều dự án lớn đang trở thành hạt nhân kinh tế của vùng duyên hải. Dự án điện gió Đông Hải 1 với công suất 100 MW, tổng vốn đầu tư gần 5.000 tỉ đồng, mỗi năm đưa lên lưới khoảng 330 triệu kWh điện là một minh chứng rõ nét. Cùng với đó, quy hoạch mới bổ sung thêm 2.900 MW điện gió và 150 MW điện mặt trời cho giai đoạn đến 2030 khiến Vĩnh Long trở thành tâm điểm thu hút các tập đoàn năng lượng hàng đầu.
Đặc biệt, tiềm năng 1.000 MW điện gió ngoài khơi đã được Viện Năng lượng khảo sát khả thi. Một nhà đầu tư đã đề xuất dự án điện gió công suất tới 3.000 MW với tổng vốn 4,5 tỉ USD, nếu triển khai sẽ tạo ra hàng trăm việc làm kỹ thuật, dịch vụ, vận hành, bảo trì tại chỗ. Với lao động ven biển, đây là cơ hội lớn để chuyển đổi sinh kế từ đánh bắt truyền thống sang dịch vụ vận hành tuabin gió, hậu cần biển hoặc du lịch trải nghiệm. Điều này giúp giảm áp lực khai thác hải sản, khôi phục hệ sinh thái và kéo theo tăng thu nhập bền vững cho người dân.
Kinh nghiệm từ các quốc gia như Đan Mạch, Đức cho thấy các cộng đồng ven biển có thể tham gia sâu vào chuỗi giá trị năng lượng tái tạo: bảo trì thiết bị, vận hành tàu chuyên dụng, cung cấp dịch vụ hậu cần, thậm chí góp vốn vào các dự án điện gió.
Kinh tế biển - không gian phát triển mới cho vùng duyên hải
Sở hữu bờ biển dài, hai cửa biển lớn cùng hệ thống kết nối đường thủy thuận lợi, Vĩnh Long đứng trước cơ hội trở thành trung tâm kinh tế biển mới của phía Nam. Sau sáp nhập, địa phương càng có nhiều điều kiện hơn để quy hoạch không gian khai thác biển theo hướng bền vững và dài hạn. Trọng tâm của chiến lược này nằm ở ba lĩnh vực: năng lượng tái tạo - logistics - du lịch biển.
Vĩnh Long hiện đang vận hành thương mại hơn 5.400 MW điện, trong đó gần 1.000 MW đến từ nguồn tái tạo.
Cụm cảng tổng hợp Định An có diện tích hơn 125 ha, công suất 4 triệu tấn/năm, khả năng đón tàu 30.000 – 50.000 tấn (tương lai có thể lên đến 160.000 tấn) đang trở thành điểm kết nối hàng hải quan trọng. Khi đi vào vận hành toàn diện, cụm cảng này không chỉ giảm chi phí vận chuyển nông sản, thủy sản mà còn tạo ra hàng loạt việc làm trong logistics, vận tải biển, chế biến và thương mại, những lĩnh vực có khả năng tạo thu nhập cao hơn cho lao động nghèo.
Khu kinh tế Định An với quy mô 39.020 ha được định hướng phát triển đa ngành: năng lượng tái tạo, công nghiệp chế biến, cơ khí, hậu cần nghề cá, nông - lâm - ngư nghiệp. Đây sẽ là "động cơ tăng trưởng mới" của tỉnh, đồng thời là nơi thu hút lực lượng lao động từ các huyện ven biển tham gia vào chuỗi sản xuất công nghiệp – dịch vụ biển.
Trong lĩnh vực thủy sản, tỉnh định hướng phát triển mạnh mô hình nuôi trồng thủy sản công nghiệp, công nghệ cao, thích ứng biến đổi khí hậu. Việc mở rộng vùng nuôi ven biển kết hợp du lịch cộng đồng và bảo vệ rừng ngập mặn không chỉ giúp ổn định sinh kế mà còn tăng khả năng chống chịu của môi trường.
Khôi phục làng nghề chế biến thủy sản Mỹ Long và Đông Hải, phát triển HTX hậu cần nghề cá, tổ hợp tác thu mua, chế biến hải sản sẽ giúp ngư dân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, nâng giá trị sản phẩm đánh bắt và giảm thiểu tình trạng thương lái ép giá.
Du lịch biển - cơ hội thoát nghèo cho cộng đồng ven biển
Ngoài lợi thế về năng lượng và logistics, Vĩnh Long sở hữu chuỗi tài nguyên du lịch phong phú như bãi biển Ba Động, Cồn Bửng, rừng ngập mặn, khoáng nóng và các giá trị văn hóa – lịch sử đặc trưng. Nếu được khai thác đúng hướng, du lịch biển có thể trở thành "động lực kép": vừa tạo nguồn thu lớn cho địa phương, vừa tạo sinh kế ổn định cho cộng đồng nghèo ven biển.
Việc quy hoạch khu du lịch sinh thái Hàng Dương 20 ha, mở rộng bãi biển Ba Động, phát triển tour tham quan tua-bin gió ngoài khơi, du lịch khoáng nóng, làng nghề biển… cho thấy tỉnh đang nắm bắt đúng xu hướng của thị trường du lịch xanh - trải nghiệm. Các mô hình homestay, dịch vụ nhỏ lẻ, sản phẩm thủ công – OCOP… hoàn toàn có thể trở thành nguồn thu đáng kể cho người dân địa phương.
Có tiềm năng lớn về kinh tế biển và năng lượng tái tạo, nhưng Vĩnh Long vẫn đứng trước không ít thách thức: nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực điện gió, điện mặt trời, logistics biển và du lịch ven biển còn thiếu; hạ tầng ven biển và cảng biển đang trong quá trình hoàn thiện; đời sống một bộ phận ngư dân, lao động ven biển vẫn bấp bênh, trong khi biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt.
Để những lợi thế không chỉ dừng lại trên quy hoạch, tỉnh cần sớm xây dựng chiến lược phát triển nhân lực biển bài bản, gắn đào tạo với nhu cầu thực tế của các dự án năng lượng, logistics và du lịch biển; đồng thời đẩy nhanh tiến độ các công trình hạ tầng then chốt như cụm cảng Định An, đường ven biển, tuyến tàu cao tốc, trung tâm logistics. Đồng thời, phát triển kinh tế biển theo hướng bền vững, quy hoạch không gian biển gắn bảo tồn rừng ngập mặn, khôi phục làng nghề, hỗ trợ hợp tác xã nghề cá, khuyến khích nuôi trồng thủy sản sinh thái để tăng trưởng đi cùng với giảm nghèo bền vững./.
