Thanh Hóa xây dựng mô hình điểm giảm nghèo từ hợp tác xã, giúp nông dân tăng thu nhập bền vững

Tại xã Thường Xuân, gia đình bà Lê Thị Hoa là một trong những hộ dân điển hình được thụ hưởng dự án “Nuôi lợn nái đen sinh sản theo chuỗi liên kết”. Trước đây, điều kiện kinh tế khó khăn khiến bà Hoa gần như không có vốn để đầu tư vật nuôi có giá trị. Khi được hỗ trợ hai con lợn nái đen giống, bà không chỉ nhận được con giống mà còn được tham gia lớp tập huấn về cách chăm sóc, phòng bệnh, chuẩn bị chuồng trại và xử lý môi trường nuôi. Việc học hỏi liên tục từ cán bộ kỹ thuật và trao đổi kinh nghiệm với các hộ cùng tham gia mô hình đã mang lại cho bà một cách làm mới: Nuôi lợn theo hướng tuần hoàn, tận dụng tối đa phụ phẩm trong gia đình.

Ngoài thức ăn công nghiệp, gia đình bà Hoa trồng thêm chuối, khoai lang để làm nguồn thức ăn bổ sung cho lợn. Những phụ phẩm như thân chuối, lá khoai được tận dụng tối đa, giúp giảm chi phí chăn nuôi và tạo môi trường sạch hơn cho vật nuôi. Nhờ sự chăm sóc đúng kỹ thuật, sau 8 tháng, hai con lợn giống ban đầu đã sinh sản thêm 11 con. Đây được xem là khoản “vốn quý” giúp gia đình bà tiếp tục mở rộng đàn và từng bước cải thiện thu nhập. Bà Hoa chia sẻ rằng niềm vui lớn nhất không chỉ là có thêm nguồn thu, mà là cảm giác tự tin khi bản thân có thể tự quản lý mô hình chăn nuôi, không còn phụ thuộc hoàn toàn vào hỗ trợ của Nhà nước.

Một mô hình khác cũng mang lại hiệu quả rõ rệt là nuôi vịt bầu bản địa tại xã Lang Chánh. Gia đình ông Lương Văn Yêng được hỗ trợ con giống và hướng dẫn kỹ thuật nuôi vịt sinh sản. Nắm bắt lợi thế diện tích ao hồ sẵn có, ông Yêng mạnh dạn đầu tư công sức vào mô hình. Sau 6 tháng, đàn vịt đã bắt đầu đẻ trứng ổn định. Điều quan trọng hơn là HTX liên kết đã đứng ra giới thiệu đơn vị thu mua trứng, giúp các hộ chăn nuôi tìm được đầu ra tin cậy. Nhờ đó, gia đình ông có thêm nguồn thu từ 1,2 đến 1,5 triệu đồng mỗi tháng, con số không lớn nhưng đều đặn, phù hợp với điều kiện của hộ nghèo miền núi và là nền tảng để mở rộng quy mô nuôi trong tương lai. Sự chủ động của người dân trong việc tuân thủ kỹ thuật, thực hành vệ sinh và giữ liên hệ với HTX giúp mô hình phát huy hiệu quả, trở thành kinh nghiệm tốt cho các hộ khác trong xã.

Theo báo cáo của Liên minh HTX tỉnh Thanh Hóa, trong hai năm 2023 và 2024, đơn vị đã triển khai 6 dự án giảm nghèo từ nguồn vốn Dự án 2 về đa dạng hóa sinh kế. Các dự án này tập trung hỗ trợ 2 mô hình giống lúa, 2 mô hình giống gà, 1 mô hình giống lợn và 1 mô hình giống vịt bầu. Hàng nghìn hộ nghèo, cận nghèo và hộ mới thoát nghèo ở các xã Thường Xuân, Bá Thước, Lang Chánh đã được thụ hưởng. Điểm nổi bật của chương trình là người dân tham gia đều phải tự nguyện đóng góp một phần kinh phí và chuẩn bị trước các điều kiện cần thiết như chuồng trại, nguồn nước, lao động. Chính yêu cầu này đã khơi dậy tinh thần chủ động, giúp người dân không còn ỷ lại vào hỗ trợ của Nhà nước mà coi đây là cơ hội để tự vươn lên.

Các mô hình sau khi triển khai bước đầu đã cho thấy hiệu quả rõ rệt và được người dân duy trì, thậm chí tự mở rộng. Nhiều hộ dân đã chủ động mua thêm giống để tăng quy mô, cho thấy sự tin tưởng vào hiệu quả mô hình chứ không chỉ làm theo phong trào. Đây chính là yếu tố quan trọng để tạo ra tác động bền vững trong công tác giảm nghèo.

Điển hình trong số các mô hình thành công là dự án nuôi gà ri bản địa tại xã Xuân Lộc, gắn với liên kết bao tiêu sản phẩm. Mô hình đã tạo việc làm ổn định cho khoảng 60 hộ nghèo và cận nghèo. Việc HTX đứng ra làm cầu nối với đơn vị thu mua giúp người dân yên tâm sản xuất, không lo đầu ra. Nhiều hộ sau khi tham gia dự án đã có thu nhập khá hơn, mạnh dạn mở rộng quy mô và cải thiện điều kiện chuồng trại theo tiêu chuẩn sạch.

Tại xã Hạ Trung, mô hình “Sản xuất lúa nếp hạt cau gắn với tiêu thụ sản phẩm” được triển khai từ vụ mùa 2024 cho 136 hộ dân thuộc diện khó khăn. Nhờ giống phù hợp và kỹ thuật canh tác được hướng dẫn tận tình, cây lúa phát triển tốt, cho năng suất cao. Đặc biệt, người dân đã tìm được đầu ra ổn định cho sản phẩm lúa nếp đặc sản, giúp mô hình mang lại giá trị kinh tế rõ rệt. Bước sang vụ xuân 2025, diện tích trồng lúa nếp hạt cau đã được mở rộng lên hàng chục héc-ta, cho thấy tính lan tỏa mạnh mẽ của mô hình.

Những kết quả này cho thấy hỗ trợ sinh kế thông qua các mô hình cụ thể, phù hợp với điều kiện từng địa phương là hướng đi đúng đắn. Đây không chỉ là hỗ trợ về vật chất mà còn là hỗ trợ chuyển đổi tư duy, giúp người dân nâng cao kiến thức sản xuất, biết cách quản lý mô hình, nắm bắt thị trường và từng bước tham gia vào chuỗi giá trị nông sản. Khi người dân hiểu rằng sự nỗ lực của bản thân mới là yếu tố quyết định, các mô hình giảm nghèo sẽ thực sự phát huy hiệu quả.

Ông Nguyễn Đình Tuấn, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Thanh Hóa, cho biết đơn vị đang tiếp tục rà soát, lựa chọn các mô hình phù hợp với điều kiện từng huyện để triển khai trong thời gian tới. Bên cạnh việc hỗ trợ giống, Liên minh sẽ lồng ghép các hoạt động tập huấn, chuyển giao kỹ thuật và kết nối tiêu thụ sản phẩm. Mục tiêu không chỉ là giúp người dân có thêm một nguồn thu trước mắt mà là tạo ra những mô hình sản xuất có khả năng phát triển lâu dài, phù hợp với điều kiện vùng miền và năng lực của từng hộ.

Theo ông Tuấn, hỗ trợ người nghèo phải đi đôi với tạo động lực để họ tự vươn lên. Việc “trao con giống” chỉ có ý nghĩa khi đi kèm “trao kỹ thuật” và “trao cơ hội thị trường”. Chính vì vậy, Liên minh HTX tỉnh luôn coi liên kết sản xuất – tiêu thụ là trụ cột trong các dự án giảm nghèo. Khi có đầu ra ổn định, người dân sẽ yên tâm đầu tư, mở rộng sản xuất và hướng tới mô hình kinh tế bền vững.

Sự thành công bước đầu của các mô hình giảm nghèo tại Thanh Hóa cho thấy vai trò quan trọng của hợp tác xã trong việc dẫn dắt sản xuất nông nghiệp. HTX không chỉ là nơi tập hợp nông dân, mà còn là hạt nhân liên kết kỹ thuật, vốn, vật tư và thị trường. Khi HTX mạnh, người dân sẽ có điểm tựa vững chắc để thoát nghèo. Đây cũng là kinh nghiệm để Thanh Hóa tiếp tục nhân rộng trong toàn tỉnh, hướng tới mục tiêu giảm nghèo đa chiều, bền vững và nâng cao thu nhập cho người dân vùng khó khăn trong những năm tới.