Thu hoạch lá giang tăng thu nhập cho người dân ở Mường Lát
Đổi mới mô hình phát triển kinh tế hộ ở Mường Lát
Mường Lát – một xã vùng cao biên giới còn nhiều gian khó của huyện Mường Lát – hiện có tỷ lệ hộ nghèo 21,3% và hộ cận nghèo hơn 30%. Ngay tại Đại hội Đảng bộ xã lần thứ I (nhiệm kỳ 2025–2030), địa phương xác định một trong hai khâu đột phá quan trọng là phát triển kinh tế hộ gia đình gắn với khai thác tiềm năng du lịch cộng đồng.
Sự chuyển biến rõ nhất thể hiện qua việc nhiều hộ mạnh dạn đầu tư sản xuất, chế biến sản phẩm đặc sản, hình thành mô hình kinh doanh nhỏ nhưng bền vững. Tiêu biểu là gia đình chị Lò Thị Quyến với sản phẩm thịt trâu gác bếp Dì Ốc. Xuất phát từ nghề truyền thống của gia đình, chị Quyến đã tạo dựng thương hiệu, áp dụng quy trình chế biến bảo đảm vệ sinh, giữ hương vị truyền thống của núi rừng kết hợp quảng bá qua thương mại điện tử.
Năm 2022, sản phẩm được công nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh, mở ra cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn hơn. Không chỉ giúp gia đình thoát nghèo, mô hình còn tạo việc làm theo mùa vụ cho nhiều lao động địa phương, trở thành điểm sáng trong phát triển kinh tế hộ gắn với lợi thế bản địa.
Cùng với đó, Mường Lát định hướng phát triển các sản phẩm có giá trị kinh tế cao như gạo nếp cay nọi, măng khô, thịt trâu gác bếp, đồng thời thúc đẩy chăn nuôi theo hướng trang trại. Toàn xã hiện có khoảng 30.000 con gia súc, gia cầm; các mô hình nuôi lợn đen sinh sản, gà đen HMông, trâu bò sinh sản ở các bản Tén Tằn, Đoàn Kết, Chiềng Cồng… tiếp tục được hỗ trợ nhân rộng.
Địa phương cũng chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng; nhiều mô hình trồng tre điền trúc (bát độ) đã mang lại hiệu quả kinh tế, trở thành sinh kế ổn định cho người dân. Theo ông Lê Công Nam, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Mường Lát, nhiệm kỳ mới xã sẽ triển khai đồng bộ các chương trình mục tiêu quốc gia, nâng cao tiêu chí sản xuất hàng hóa, tăng năng suất và từng bước hoàn thành mục tiêu về đích nông thôn mới.
Mường Lý: Chọn hướng đi mới để thoát nghèo đến năm 2030
Khác với Mường Lát, xã Mường Lý (huyện Mường Lát) đối diện với tỷ lệ hộ nghèo cao hơn nhiều: 57% hộ nghèo và 10,9% hộ cận nghèo. Bước vào nhiệm kỳ 2025–2030, Đảng bộ xã Mường Lý xác định nhiệm vụ trọng tâm là thay đổi tư duy sản xuất, chuyển dịch cơ cấu cây trồng và nâng cao hiệu quả sử dụng đất.
Từ chủ trương đó, người dân đã chuyển đổi hàng trăm héc-ta đất trồng xoan kém hiệu quả sang trồng cây sắn. Được hỗ trợ về giống, quy trình kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm, cây sắn nhanh chóng bén đất, cho năng suất trung bình 20,1 tấn/ha, mở ra sinh kế mới cho đồng bào vùng cao.
Toàn xã hiện có 1.061,1ha sắn, tập trung nhiều nhất ở các bản Muống 1, Nàng 1 và Xa Lung. Ở những bản này, 100% hộ tham gia trồng sắn đều có thu nhập ổn định hơn so với trước đây. Ông Ngân Văn Tịnh, Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng bản Nàng 1, cho biết: “Cây sắn dễ trồng, chịu hạn, có doanh nghiệp thu mua ổn định nên bà con rất yên tâm. Nhà nào cũng có thêm nguồn thu, cuộc sống bớt khó khăn đáng kể.”
để bảo đảm hiệu quả lâu dài, xã Mường Lý chú trọng quy hoạch vùng trồng sắn tập trung, tránh manh mún; khuyến khích luân canh và trồng xen cây dược liệu nhằm cải tạo đất. Đồng thời, xã đẩy mạnh liên kết với Nhà máy chế biến tinh bột sắn Phúc Thịnh để ổn định đầu ra, nâng cao giá trị sản xuất.
Ngoài cây sắn, Mường Lý còn phát triển thêm các cây trồng phù hợp với khí hậu vùng cao như giang lấy lá, măng bát độ, dổi lấy hạt. Mô hình trồng giang lấy lá hiện được đánh giá là hướng đi mới có khả năng nhân rộng, vừa giữ đất, vừa tạo thu nhập cho người dân.
Ngay sau Đại hội Đảng bộ, xã đã nhanh chóng đưa nghị quyết vào cuộc sống, tổ chức tuyên truyền vận động, hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ vật tư và kết nối thị trường, hướng đến mục tiêu thoát khỏi danh sách xã nghèo vào năm 2030.
Chính sách đồng bộ từ tỉnh: Động lực cho sự chuyển mình của vùng cao
Sở Dân tộc và Tôn giáo Thanh Hóa đánh giá, nhờ sự vào cuộc quyết liệt của Tỉnh ủy – HĐND – UBND tỉnh, nhiều chính sách thiết thực đã được triển khai, chú trọng “hướng mạnh về cơ sở”, ưu tiên nguồn lực cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Những kết quả nổi bật trong giai đoạn đầu nhiệm kỳ: Tỷ lệ hộ nghèo vùng dân tộc thiểu số giảm mạnh: từ 20% (đầu nhiệm kỳ) xuống còn 8,6% vào năm 2025; Số xã khu vực III giảm từ 21 xã xuống còn 17 xã; Cơ sở hạ tầng được cải thiện đồng bộ: đường giao thông, điện lưới, thủy lợi, trường học, trạm y tế, chợ nông thôn… tạo điều kiện thúc đẩy sản xuất, giao thương và nâng cao chất lượng đời sống.
Đặc biệt, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (theo Quyết định 1719/QĐ-TTg) đã phân bổ cho Thanh Hóa hơn 2.700 tỷ đồng. Đến nay, tỉnh đã giao chi tiết 2.690 tỷ đồng, đạt 99,45% kế hoạch vốn, cho 10 dự án thành phần bao gồm: Phát triển sản xuất; Hỗ trợ sinh kế; Phát triển giáo dục và y tế vùng cao; Đầu tư hạ tầng thiết yếu; Gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc; Phát triển du lịch cộng đồng…
Các nguồn vốn này đã góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển giữa miền núi và đồng bằng, tạo nền tảng để người dân yên tâm gắn bó với quê hương, phát triển kinh tế hộ và xây dựng nông thôn mới.
Sản phẩm OCOP 3 sao thịt trâu gác bếp Dì Ốc đang là mô hình giảm nghèo tiêu biểu của xã vùng cao Mường Lát (Thanh Hóa).
Khơi dậy nội lực – Tạo sinh kế bền vững
Nhìn chung, mô hình giảm nghèo tại các xã biên giới Thanh Hóa đang chuyển dịch mạnh theo hướng:Tăng cường phát triển kinh tế hộ thông qua sản phẩm đặc sản và dịch vụ du lịch cộng đồng; Phát triển nông nghiệp hàng hóa với cây trồng, vật nuôi phù hợp điều kiện vùng cao; Liên kết chuỗi giá trị giữa nông dân – hợp tác xã – doanh nghiệp chế biến; Ứng dụng kiến thức kỹ thuật và hỗ trợ vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia; Đẩy mạnh chuyển đổi nhận thức từ tư duy sản xuất tự cung tự cấp sang sản xuất theo thị trường.
Tại Mường Lát, sản phẩm OCOP như thịt trâu gác bếp Dì Ốc đã tạo thương hiệu cho địa phương. Tại Mường Lý, cây sắn và các loại cây dược liệu mở ra hướng phát triển mới cho vùng đất còn nhiều khó khăn. Những mô hình này cho thấy khi có chủ trương đúng, sự đồng thuận của người dân và sự đồng hành của doanh nghiệp, việc giảm nghèo không chỉ là mục tiêu mà trở thành động lực phát triển bền vững.
Kỳ vọng đến năm 2030
Với nền tảng từ những mô hình sinh kế đã thành công, cùng hệ thống hạ tầng ngày càng hoàn thiện, các xã biên giới của Thanh Hóa đặt mục tiêu: Giảm mạnh tỷ lệ hộ nghèo hằng năm, phấn đấu mỗi năm giảm từ 4–5%; Mở rộng sản xuất hàng hóa, nâng cao giá trị sản phẩm chủ lực; Phát triển du lịch cộng đồng, khai thác không gian văn hóa đặc trưng; Hoàn thành tiêu chí nông thôn mới, tạo sự thay đổi toàn diện trong đời sống người dân.
Con đường phía trước còn nhiều thách thức, nhưng tinh thần tự lực, tự cường đang được khơi dậy mạnh mẽ. Với sự hỗ trợ của Nhà nước và quyết tâm của đồng bào, nhiều xã vùng cao biên giới Thanh Hóa đang từng bước thoát nghèo, hướng tới tương lai phát triển bền vững, giàu bản sắc.
