Phát triển nông sản sạch – hướng đi bền vững để giảm nghèo

Trong những năm gần đây, nhận thức của người dân về an toàn thực phẩm ngày càng nâng cao. Người tiêu dùng ưu tiên lựa chọn nông sản sạch, có chứng nhận, có mã truy xuất và được bán tại các cửa hàng uy tín. Đây chính là cơ hội lớn để các doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ nông dân Thanh Hóa chuyển đổi phương thức sản xuất, nâng cấp quy trình, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ, thay thế dần mô hình sản xuất nhỏ lẻ, tự phát.

Tại phường Quảng Phú (TP Thanh Hóa), Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ ăn uống Nhật Minh là một trong những đơn vị tiên phong. Công ty đã mạnh dạn đầu tư 500 m² nhà kính trồng rau an toàn, chủ động đáp ứng một phần nhu cầu rau sạch phục vụ sản xuất, chế biến và cung ứng suất ăn công nghiệp. Việc tự tạo nguồn cung không chỉ giúp doanh nghiệp giảm rủi ro về nguồn gốc nguyên liệu mà còn đảm bảo chất lượng theo các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về vệ sinh an toàn thực phẩm.

Giám đốc công ty, ông Trương Đình Thủy, cho biết trong lĩnh vực kinh doanh nông sản và dịch vụ ăn uống, vấn đề then chốt là chất lượng. Doanh nghiệp phải kiểm soát chặt chẽ từ khâu đầu vào, lựa chọn nhà cung ứng có đầy đủ hồ sơ pháp lý, chứng nhận kiểm định, đến quy trình sơ chế – chế biến – vận chuyển. Cách làm này giúp doanh nghiệp xây dựng uy tín, đảm bảo sức khỏe người tiêu dùng và giữ vững vị trí cạnh tranh trên thị trường – điều kiện quan trọng để họ phát triển lâu dài.

Không chỉ Nhật Minh, nhiều doanh nghiệp trong tỉnh cũng đang chuyển từ mô hình kinh doanh truyền thống sang mô hình “chuỗi liên kết khép kín”: sản xuất – sơ chế – chế biến – truy xuất – phân phối. Hiện toàn tỉnh có gần 60 chuỗi sản xuất an toàn, tập trung ở các sản phẩm chủ lực như rau củ, thủy sản, thịt gia súc gia cầm, dược liệu. Các mô hình này không chỉ tạo ra sản phẩm sạch mà còn giúp nông dân có đầu ra ổn định, được doanh nghiệp bao tiêu với giá cao hơn thị trường 10–25%.

Việc đẩy mạnh quảng bá và kết nối nông sản sạch cũng được triển khai mạnh qua các hội chợ lớn. Tại Hội chợ Mùa Thu lần thứ nhất – năm 2025 ở Hà Nội, Thanh Hóa tham gia với 27 doanh nghiệp và hợp tác xã, giới thiệu hơn 200 sản phẩm đặc trưng. Nhiều sản phẩm truyền thống như bánh gai Tứ Trụ, nước mắm Do Xuyên, chè lam Phủ Quảng, dầu lạc, gạo nếp… được khách hàng đánh giá cao. Nhiều biên bản ghi nhớ tiêu thụ và hợp tác sản xuất đã được ký kết ngay tại hội chợ, mở ra cơ hội mở rộng quy mô, tăng doanh thu và xuất khẩu.

Công ty TNHH Thực phẩm và TMDV Lê Gia gây ấn tượng đặc biệt với sản phẩm OCOP 5 sao quốc gia cùng mô hình “trải nghiệm từ nhà máy đến du khách”. Việc đạt chứng nhận cao nhất của OCOP không chỉ khẳng định chất lượng vượt trội mà còn là minh chứng cho việc doanh nghiệp Thanh Hóa đang tiến gần hơn tới thị trường quốc tế. Theo đại diện Lê Gia, công ty đang đàm phán xuất khẩu sản phẩm sang Hàn Quốc và Singapore – những thị trường có tiêu chuẩn rất cao.

Hiện hệ thống phân phối nông sản sạch tại Thanh Hóa gồm hơn 200 cửa hàng và siêu thị chuyên kinh doanh thực phẩm an toàn. Đây là mạng lưới quan trọng giúp người dân tiếp cận sản phẩm chất lượng, có nguồn gốc rõ ràng, được kiểm soát bởi ngành chức năng. Tỷ lệ sản phẩm có tem QR truy xuất nguồn gốc ngày càng tăng, từ 47% năm 2022 lên gần 70% năm 2025.

Cùng với đó, nhiều doanh nghiệp đã ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số trong kinh doanh. Việc bán hàng qua nền tảng TikTok Shop, Facebook, Zalo, các app thương mại điện tử giúp tăng doanh thu từ 20–40%. Một số đơn vị như OCOP Triệu Sơn, Hoằng Hóa, Yên Định ghi nhận lượng đơn hàng online lớn hơn cả bán trực tiếp.

Để thúc đẩy sản xuất sạch, tỉnh Thanh Hóa đã triển khai nhiều chương trình lớn: phát triển nông nghiệp hữu cơ (đến 2025 có hơn 3.500 ha sản xuất hữu cơ); nông nghiệp công nghệ cao (gần 7.800 ha); hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng thương hiệu, mã số mã vạch; đào tạo kỹ thuật VietGAP – GlobalGAP cho gần 20.000 lượt nông dân. Ngoài ra, tỉnh có 710 sản phẩm OCOP, đứng tốp đầu cả nước về số lượng và tốc độ phát triển.

Những chính sách này giúp nhiều mô hình kinh tế nông nghiệp đạt doanh thu cao. Ở Yên Định, mô hình rau an toàn cho thu nhập trung bình 200 triệu đồng/ha; ở Hoằng Hóa, mô hình nuôi tôm thẻ sạch đạt 400–600 triệu đồng/ha/vụ; ở Ngọc Lặc và Thường Xuân, mô hình cây dược liệu (đinh lăng, sâm báo, thiên niên kiện) giúp nhiều hộ thoát nghèo bền vững.

Tại các huyện miền núi, nông sản sạch đang trở thành hướng thoát nghèo mới. Bá Thước phát triển thành công mô hình vịt Cổ Lũng, cá suối sạch; Quan Sơn có mô hình trồng rau trái vụ an toàn; Mường Lát có mô hình trồng chuối rừng hữu cơ liên kết với doanh nghiệp chế biến. Các mô hình này giúp thu nhập bình quân của nhiều hộ tăng 1,5–2 lần so với trước.

Theo đánh giá của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, phát triển nông sản sạch đã đóng góp trực tiếp vào mục tiêu giảm nghèo của tỉnh. Giai đoạn 2023–2025, tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh giảm trung bình 1,8–2,2%/năm; nhiều xã vùng cao thoát khỏi tình trạng đặc biệt khó khăn nhờ phát triển nông nghiệp hàng hóa. Thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn tăng ổn định từ 38 triệu lên gần 50 triệu đồng/năm.

Hành trình đưa nông sản an toàn đến tay người tiêu dùng không chỉ là nhiệm vụ của nhà sản xuất và doanh nghiệp. Nó đòi hỏi sự đồng hành từ chính quyền các cấp, ngành nông nghiệp, hệ thống khuyến nông, và sự chuyển biến trong hành vi tiêu dùng của người dân. Khi các chủ thể cùng vào cuộc, nông sản sạch không chỉ “tốt cho sức khỏe” mà còn “tốt cho thu nhập”, tạo nền tảng cho Thanh Hóa giảm nghèo bền vững, phát triển nông nghiệp hiện đại và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân./.