Bá Thước là huyện miền núi với hơn 80% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số. Các nguồn thu chính của người dân địa phương phụ thuộc vào trồng trọt, lâm nghiệp và chăn nuôi.
Bá Thước là xã miền núi với hơn 80% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số. Các nguồn thu chính của người dân địa phương phụ thuộc vào trồng trọt, lâm nghiệp và chăn nuôi. Mặc dù thiên nhiên ưu ái cho những cánh rừng rộng lớn, đất đai màu mỡ, nhưng việc sản xuất nông nghiệp tại đây đang đối diện nhiều thách thức. Nhiều diện tích đất bị suy thoái do lạm dụng phân bón hóa học trong thời gian dài. Người dân thường sử dụng phân bón tổng hợp không đúng cách, dẫn đến đất bạc màu, thoái hóa nhanh và ảnh hưởng đến năng suất. Việc này khiến sản xuất nông nghiệp thiếu bền vững, chi phí cao nhưng thu nhập thấp. Bên cạnh đó, hạ tầng tưới tiêu chưa đồng bộ, rừng bị tàn phá làm giảm nguồn nước và tăng nguy cơ xói mòn đất. Tình trạng này khiến người nông dân khó duy trì sinh kế ổn định.
Chăn nuôi, nguồn thu quan trọng khác của nhiều hộ gia đình cũng gặp không ít trở ngại. Việc thiếu đất chăn thả, thiếu nguồn thức ăn tự nhiên, nguồn nước cho gia súc suy giảm và kỹ thuật chăm sóc còn lạc hậu đã khiến hiệu quả chăn nuôi thấp. Các loại dịch bệnh nguy hiểm như lở mồm long móng, cúm gia cầm, sốt lợn từng nhiều lần gây thiệt hại lớn, khiến nhiều hộ nghèo càng khó khăn hơn khi vừa mất đàn vừa phải gánh chi phí tái đàn. Trong khi đó, người dân vùng cao lại có ít cơ hội tiếp cận khoa học kỹ thuật và thị trường, khiến mô hình sản xuất khó thay đổi.
Trước thực trạng đó, Chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững đã hướng đến hỗ trợ hơn 3.000 người dân, trong đó có 236 người khuyết tật và 334 trẻ em dễ bị tổn thương. Ngoài ra, khoảng 13.000 người dân khác hưởng lợi gián tiếp thông qua hiệu ứng lan tỏa từ các mô hình sinh kế được áp dụng tại cộng đồng.
Một trong những điểm nhấn quan trọng của dự án là tập trung hỗ trợ những đối tượng yếu thế, điển hình như trường hợp của anh L. V. Cường ở thôn Điền Quang. Mang khuyết tật ở tay phải từ nhỏ, lại sống trong gia đình có em trai mắc rối loạn tâm thần, anh Cường chưa từng nghĩ mình có thể tự lập về kinh tế. Trước đây, mọi sinh hoạt của anh đều dựa vào sức lao động của bố mẹ, trong khi cơ hội học hành, việc làm gần như không có. Tuy nhiên, bước ngoặt đến khi anh được tham gia chương trình, được hỗ trợ gà giống và tập huấn kỹ thuật chăn nuôi bằng phương pháp men vi sinh. Kỹ thuật này giúp tận dụng nguyên liệu sẵn có như lá cây, cám gạo, rau củ để lên men tự nhiên, vừa tiết kiệm chi phí vừa bảo vệ môi trường.
Từ kiến thức được học, anh Cường không chỉ chăm sóc tốt đàn gà mà còn sản xuất men vi sinh bán cho các hộ chăn nuôi lân cận. Nhờ đó, anh có thêm thu nhập ổn định, tự chủ tài chính và trở thành tấm gương lan tỏa tinh thần vượt khó trong cộng đồng. Với anh, thành công lớn nhất không phải chỉ là kinh tế mà là sự tự tin: “Tôi nghĩ mình không còn là gánh nặng của gia đình nữa. Giờ tôi có thể tự lo cho bản thân.”
Ngoài hỗ trợ vật nuôi và kiến thức kỹ thuật, chương trình triển khai mô hình "tái sinh tự nhiên có sự quản lý của nông dân”. Đây là phương pháp bảo vệ và phục hồi rừng bằng cách giữ lại gốc, rễ, mầm cây thay vì chặt bỏ hoàn toàn sau khai thác. Người dân được hướng dẫn cách chọn mầm khỏe, tỉa cành hợp lý để cây tái sinh tự nhiên. CTMTQG đã giúp đất rừng được phục hồi, hạn chế xói mòn, bảo tồn nguồn nước và tạo nguồn thức ăn tự nhiên cho gia súc. Điều này không chỉ cải thiện môi trường sinh thái mà còn giảm chi phí sản xuất cho người dân.
Cán bộ xã Bá Thước, Thanh Hóa hướng dẫn bà con phát triển các sản phẩm địa phương để thoát nghèo, phát triển kinh tế.
Ông Cao Xuân Chiều – Phó Chủ tịch UBND xã Bá Thước – đánh giá rằng chương trình MTQG là một trong những hướng đi quan trọng giúp phục hồi tài nguyên thiên nhiên. Ông cho biết: “Dự án giúp người dân thay đổi nhận thức về bảo vệ môi trường, áp dụng kỹ thuật canh tác an toàn. Việc sử dụng phân hữu cơ, tối ưu chi phí sản xuất giúp nhiều hộ có lợi nhuận rõ rệt.” Theo ông Chiều, người dân nay đã chủ động hơn trong sản xuất, biết lập kế hoạch và ghi chép thu chi, biết áp dụng kiến thức mới vào thực tế.
Không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, dự án còn góp phần nâng cao vai trò của phụ nữ và người khuyết tật ở vùng cao. Nhiều người trước đây sống khép kín, e ngại, thiếu tự tin, nay đã tham gia vào các nhóm sinh kế, học nghề, chăn nuôi, sản xuất men vi sinh hoặc làm sản phẩm thủ công để bán. Điều này không chỉ giúp họ tạo thu nhập mà còn khẳng định giá trị bản thân, gia tăng hòa nhập xã hội.
Bà Vũ Thị Vân Anh – Chuyên gia Bình đẳng giới, Khuyết tật và Hòa nhập xã hội của WVIV – chia sẻ rằng dự án hướng đến tháo gỡ rào cản định kiến, giúp người khuyết tật có cơ hội phát triển bình đẳng. “Họ chỉ cần được trao cơ hội. Khi được hỗ trợ đúng lúc, họ có thể sống độc lập và còn truyền cảm hứng cho cộng đồng,” bà khẳng định.
Thực tế tại Bá Thước cho thấy, khi người dân được tiếp cận kỹ thuật chăn nuôi an toàn, giảm sử dụng hóa chất, tiết kiệm chi phí và tăng năng suất, họ có thể tự tạo cho mình một sinh kế bền vững. Nhiều hộ đã giảm 30–50% lượng phân bón hóa học, tiết kiệm 20–25% chi phí sản xuất, tăng tỷ lệ sống của vật nuôi và chủ động hoàn toàn về nguồn thức ăn tự nhiên. Các mô hình sinh kế như sản xuất men vi sinh, chăn nuôi an toàn, tái sinh rừng tự nhiên đang từng bước hình thành chuỗi giá trị mới, phù hợp với điều kiện vùng cao.
Nhìn rộng hơn, giảm nghèo ở vùng cao không chỉ là câu chuyện thu nhập mà là hành trình thay đổi tư duy sản xuất, thay đổi cách tiếp cận và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường. Những mô hình như canh tác hữu cơ, chăn nuôi an toàn không chỉ giúp người dân “đủ ăn” mà còn giúp họ có khả năng chống chịu trước thiên tai, biến đổi khí hậu và biến động thị trường. Quan trọng hơn cả, dự án đã khơi dậy tinh thần tự lực, giúp người yếu thế nhận ra giá trị của bản thân và có cơ hội lập nghiệp ngay trên chính quê hương mình.
Từ sự hỗ trợ của dự án và nỗ lực vươn lên của người dân, Bá Thước đang từng bước xây dựng nền tảng sinh kế xanh – bền vững, mở ra con đường giảm nghèo lâu dài. Dù còn nhiều thử thách phía trước, nhưng những thay đổi ban đầu là minh chứng rõ ràng rằng: khi được trao cơ hội và được hướng dẫn đúng hướng, người dân vùng cao có thể vượt qua khó khăn, cải thiện cuộc sống và xây dựng tương lai tốt đẹp hơn.
