Thanh Hóa: Vững bước trên hành trình giảm nghèo bền vững

Là một trong những địa phương có diện tích tự nhiên lớn, dân số đông và địa hình đa dạng, Thanh Hóa luôn được xem là “bức tranh thu nhỏ của cả nước” với đủ vùng miền, từ miền núi, trung du đến đồng bằng và ven biển. Chính sự đa dạng ấy cũng đặt ra nhiều thách thức trong công tác giảm nghèo, đặc biệt ở những vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện hạ tầng, sinh kế và cơ hội tiếp cận dịch vụ xã hội còn hạn chế. Nhận thức sâu sắc rằng giảm nghèo không chỉ là mục tiêu kinh tế - xã hội mà còn là nhiệm vụ chính trị xuyên suốt, Thanh Hóa đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp sáng tạo, huy động cả hệ thống chính trị cùng

Ngay sau khi Quốc hội ban hành Nghị quyết số 108/2023/QH15 và Nghị quyết số 111/2024/QH15 về giám sát và điều chỉnh cơ chế thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia, tỉnh Thanh Hóa đã là một trong những địa phương đầu tiên chủ động triển khai. Tỉnh đã rà soát, kéo dài và điều chuyển vốn của các năm 2021 - 2022 sang năm 2024, với tổng giá trị hơn 438,8 tỷ đồng, giúp khắc phục tình trạng vốn bị ứ đọng, bảo đảm không lãng phí nguồn lực. 

Đặc biệt, việc Quốc hội cho phép HĐND cấp tỉnh được quyết định điều chỉnh cơ cấu vốn và danh mục dự án đầu tư đã tạo “quyền chủ động tài chính” cho địa phương. Trên cơ sở đó, HĐND và UBND tỉnh Thanh Hóa đã ban hành nhiều nghị quyết quan trọng, điều chỉnh kế hoạch vốn linh hoạt, tháo gỡ vướng mắc trong quá trình triển khai, giúp các dự án đầu tư sớm đi vào thực tế.

Để cụ thể hóa các cơ chế mới, Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa đã ban hành Hướng dẫn số 10068/HD-SNNMT ngày 20/8/2025, quy định rõ quy trình lựa chọn dự án, mẫu hồ sơ, trình tự thủ tục, cơ chế giám sát và giải ngân. Nhờ đó, các địa phương, đặc biệt là cấp xã và huyện nghèo, có thể triển khai mô hình hỗ trợ sinh kế một cách thuận lợi, thống nhất và đúng quy định.

Giai đoạn 2021 - 2025, công tác giảm nghèo tại Thanh Hóa được thực hiện trong bối cảnh nhiều biến động, từ thiên tai, dịch bệnh đến quá trình sắp xếp lại bộ máy hành chính và chuyển đổi mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Tuy nhiên, với phương châm “không để ai bị bỏ lại phía sau”, tỉnh đã huy động tổng lực hệ thống chính trị, các tổ chức đoàn thể, doanh nghiệp và người dân cùng tham gia, tạo nên phong trào xã hội hóa rộng khắp cho công tác an sinh.

Theo số liệu tổng hợp, tổng nguồn vốn thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021–2025 trên địa bàn tỉnh đạt hơn 4.088 tỷ đồng, trong đó ngân sách Trung ương chiếm 3.611 tỷ đồng, bao gồm 1.640 tỷ đồng vốn đầu tư phát triển và 1.971 tỷ đồng vốn sự nghiệp; ngoài ra, 476,7 tỷ đồng được huy động từ các nguồn hợp pháp khác, phản ánh sự tham gia tích cực của doanh nghiệp, tổ chức và cộng đồng dân cư.

Nguồn vốn này được phân bổ tập trung vào 07 nhóm dự án lớn, trong đó nổi bật là đầu tư hạ tầng kinh tế - xã hội vùng nghèo, xã đặc biệt khó khăn, bãi ngang ven biển và hải đảo (chiếm 46% tổng vốn); hỗ trợ nhà ở cho hộ nghèo, hộ cận nghèo (28%); phát triển sinh kế và mô hình giảm nghèo gắn với sản xuất nông nghiệp (20%); phần còn lại dành cho đào tạo nghề, truyền thông, giám sát và nâng cao năng lực cán bộ cơ sở.

Nhờ phân bổ vốn có trọng tâm, trọng điểm, đến tháng 9/2025, toàn tỉnh đã giải ngân hơn 2.365 tỷ đồng, đạt 52% kế hoạch giai đoạn, trong đó vốn đầu tư phát triển đạt 69%, vốn sự nghiệp đạt 38%, và vốn xã hội hóa đạt 100%. Các dự án hạ tầng thiết yếu đạt hiệu quả rõ rệt: hơn 1.157 tỷ đồng được giải ngân cho đường giao thông liên thôn, trường học bán trú, trạm y tế, hệ thống nước sinh hoạt tập trung, giúp hàng chục nghìn hộ nghèo ở Quan Sơn, Quan Hóa, Mường Lát, Như Xuân, Bá Thước... có điều kiện sinh hoạt và học tập tốt hơn.

Cùng với đầu tư hạ tầng, hàng trăm mô hình sinh kế và sản xuất nông nghiệp thích ứng đã được triển khai, như nuôi bò sinh sản, trồng rừng gỗ lớn, trồng dược liệu dưới tán rừng, nuôi cá lồng, sản xuất rau an toàn, phát triển nghề thủ công truyền thống... Mô hình “Hỗ trợ phát triển sản xuất, cải thiện dinh dưỡng” đạt giá trị giải ngân hơn 125 tỷ đồng, giúp hàng nghìn hộ dân vùng khó tiếp cận nguồn thực phẩm sạch, nâng cao chất lượng bữa ăn và giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em.

Đáng chú ý, chương trình giảm nghèo bền vững không chỉ mang lại kết quả về vật chất mà còn góp phần chuyển đổi tư duy phát triển của người dân, từ trông chờ hỗ trợ sang chủ động vươn lên. Nhiều xã đã hình thành phong trào “giúp nhau thoát nghèo bền vững”, gắn kết với phong trào xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế hộ, hợp tác xã và khởi nghiệp nông thôn. Những mô hình tự lực, tự quản cộng đồng đã xuất hiện ngày càng nhiều ở các huyện miền núi, tạo nên diện mạo mới cho vùng cao xứ Thanh.

Đến nay, tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh Thanh Hóa giảm còn dưới 2,5% (theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2021 - 2025). Hầu hết các huyện nghèo trước đây đã “thoát danh sách”, nhiều xã đặc biệt khó khăn đạt chuẩn nông thôn mới, đời sống người dân ngày càng được nâng cao. Tốc độ giảm nghèo bình quân hằng năm đạt 1,5 - 2%, vượt chỉ tiêu Trung ương giao, đưa Thanh Hóa vào nhóm tỉnh có kết quả giảm nghèo nhanh và bền vững nhất khu vực Bắc Trung Bộ.

Bước sang giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh Thanh Hóa định hướng chuyển trọng tâm chính sách từ “hỗ trợ trực tiếp” sang “tạo sinh kế bền vững”, coi người dân là trung tâm, chủ thể của quá trình phát triển. Mục tiêu đặt ra là giảm nghèo đa chiều, bao trùm, chú trọng đến chất lượng nguồn nhân lực và khả năng tự chủ kinh tế hộ gia đình. Tỉnh cũng kiến nghị Trung ương sớm ban hành chuẩn nghèo đa chiều quốc gia mới và hướng dẫn rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo để bảo đảm đồng bộ giữa các vùng.

Đặc biệt, Thanh Hóa đề xuất cho phép kéo dài thời gian giải ngân vốn năm 2025 sang 2026 để hoàn thành toàn bộ các dự án chuyển tiếp, đồng thời tiếp tục ưu tiên đầu tư cho khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và vùng ven biển, những nơi vẫn còn hạn chế về hạ tầng, sinh kế và khả năng tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản.

Tỉnh cũng xác định công tác giảm nghèo giai đoạn mới phải gắn liền với chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ. Các mô hình nông nghiệp thông minh, thương mại điện tử nông thôn, truy xuất nguồn gốc nông sản, thanh toán không dùng tiền mặt… sẽ được khuyến khích mở rộng, góp phần giúp người dân nâng cao năng suất, giảm chi phí và tăng khả năng kết nối thị trường.

Hành trình giảm nghèo bền vững của Thanh Hóa không chỉ là con số về tỷ lệ hộ thoát nghèo, mà là hành trình chuyển hóa tư duy phát triển nông thôn, hướng tới mục tiêu “giảm nghèo về vật chất, nâng cao về tri thức và nhân phẩm”. Những con đường bê tông nối dài lên bản, những lớp học kiên cố, những mô hình sinh kế xanh cùng nụ cười của người dân vùng cao hôm nay chính là minh chứng sinh động cho kết quả ấy.

Từ một tỉnh từng được xếp vào nhóm khó khăn của khu vực Bắc Trung Bộ, Thanh Hóa đang vươn lên mạnh mẽ, khẳng định tinh thần “ý Đảng hợp lòng dân” trong công cuộc giảm nghèo bền vững, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển quốc gia bao trùm, thịnh vượng và hạnh phúc đến năm 2030.