Hướng tới giảm nghèo bền vững – Nền tảng cho nông thôn phát triển hiện đại và bao trùm

Sau hơn một thập kỷ triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững, nông thôn Thanh Hóa đã có bước chuyển mình mạnh mẽ, khẳng định vị thế là một trong những địa phương đi đầu cả nước trong phát triển nông thôn. Cơ sở hạ tầng được đầu tư đồng bộ, đời sống vật chất và tinh thần của người dân được nâng lên đáng kể. Thành quả đó không chỉ thể hiện qua các con số thống kê mà còn ở sự thay đổi tư duy, cách làm và cách người dân tiếp cận với phát triển bền vững trong thời kỳ mới.

Trước khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, toàn tỉnh Thanh Hóa có 15 đơn vị cấp huyện, 374 xã đạt chuẩn nông thôn mới (tỷ lệ 83,3%), trong đó có 4 huyện và 125 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao (33,4%), 33 xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu (8,8%), vượt mục tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIX đề ra. 

Với kết quả này, Thanh Hóa nằm trong nhóm các tỉnh dẫn đầu cả nước: Xếp thứ hai sau Hà Nội về số xã đạt chuẩn nông thôn mới, thứ ba về xã đạt chuẩn nâng cao và thứ tư về xã đạt chuẩn kiểu mẫu. Song song với đó, các chính sách hỗ trợ giảm nghèo được triển khai đồng bộ, tỷ lệ hộ nghèo bình quân toàn tỉnh giảm 1,56%/năm, vượt mục tiêu đề ra, góp phần cải thiện chất lượng sống người dân và củng cố niềm tin vào chính sách phát triển nông thôn.

Thông qua hai chương trình mục tiêu quốc gia quan trọng này, nhiều làng quê xứ Thanh đã chuyển mình thành những vùng quê đáng sống. Tuy nhiên, nhìn tổng thể, kết quả vẫn chưa thật bền vững khi ở một số nơi, hạ tầng đã hoàn thiện nhưng sinh kế của người dân còn bấp bênh, hoặc có nơi tỷ lệ thoát nghèo chưa đi đôi với nâng cao thu nhập ổn định. Nguyên nhân chủ yếu là do hai chương trình xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo vẫn được thực hiện tách biệt, thiếu sự gắn kết trong triển khai và đánh giá hiệu quả.

Xuất phát từ thực tiễn đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng Báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững giai đoạn 2026 - 2035. Chính sách tích hợp “hai trong một” này được kỳ vọng sẽ tạo ra bước đột phá về cơ chế quản lý và điều phối nguồn lực, giúp nông thôn Việt Nam phát triển đồng bộ, toàn diện và bền vững hơn. Trong đó, giảm nghèo là mục tiêu cốt lõi, còn xây dựng nông thôn mới là khung phát triển bao trùm. Cách tiếp cận này không chỉ giúp tiết kiệm ngân sách, tránh chồng chéo trong đầu tư mà còn bảo đảm sự phối hợp nhịp nhàng giữa phát triển hạ tầng, sinh kế và an sinh xã hội, hướng tới mục tiêu bao trùm và công bằng.

Trước khi thực hiện mô hình chính quyền hai cấp, toàn tỉnh Thanh Hoá có 547 xã, phường, sau sắp xếp chỉ còn 166 đơn vị hành chính, trong đó 147 xã tiếp tục thực hiện nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới. 

Việc sáp nhập giúp tinh gọn bộ máy nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức khi quy mô xã lớn hơn, dân cư phân tán, điều kiện tự nhiên và tiêu chí phát triển không đồng đều. Trước thực tế đó, Văn phòng Điều phối Chương trình Nông thôn mới tỉnh Thanh Hóa đã nhanh chóng tham mưu UBND tỉnh ban hành Công văn số 12806/UBND-NNMT ngày 5/8/2025, yêu cầu các địa phương kiện toàn ban chỉ đạo chương trình, ổn định đội ngũ cán bộ chuyên trách, đưa nhiệm vụ nông thôn mới trở thành trọng tâm trong chỉ đạo điều hành. Đến nay, 100% xã trong tỉnh đã thành lập ban chỉ đạo và phân công nhiệm vụ cụ thể, bảo đảm tiến độ không bị gián đoạn.

Trên cơ sở đó, Thanh Hóa tiếp tục chủ động tham mưu điều chỉnh mục tiêu, nội dung chương trình phù hợp với giai đoạn mới, đồng thời đóng góp nhiều ý kiến vào quá trình xây dựng bộ tiêu chí nông thôn mới các cấp độ giai đoạn 2026 - 2030 của Trung ương. Đặc biệt, Thanh Hóa là tỉnh đầu tiên trong cả nước xây dựng bộ tiêu chí riêng cho thôn, bản nông thôn mới – mô hình sau đó được Trung ương đánh giá cao và nhân rộng. Đây là minh chứng cho sự chủ động, sáng tạo và năng lực điều phối linh hoạt của địa phương trong việc gắn kết giữa phát triển hạ tầng với phát triển con người và cộng đồng.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, tỉnh Thanh Hóa đặt ra mục tiêu rõ ràng: đến năm 2030, toàn tỉnh có ít nhất 80% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, 35% xã đạt chuẩn nâng cao, 10% xã đạt chuẩn hiện đại và không còn xã dưới 15 tiêu chí; tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn mới giai đoạn 2026–2030 giảm bình quân hằng năm từ 1% trở lên. Đây là mục tiêu đầy thách thức, nhất là trong bối cảnh tiêu chí phát triển ngày càng cao, yêu cầu về môi trường, chuyển đổi số, cảnh quan và hạ tầng xanh đều đòi hỏi nguồn lực lớn và sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, ngành. Tuy nhiên, với nền tảng đã đạt được cùng tinh thần chủ động sáng tạo, Thanh Hóa được kỳ vọng tiếp tục là địa phương tiên phong trong thực hiện mô hình nông thôn mới kiểu mẫu, hiện đại và bền vững.

Điểm mới trong giai đoạn tới là việc lồng ghép chuyển đổi số, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo vào từng tiêu chí phát triển nông thôn. Chính quyền cơ sở được khuyến khích ứng dụng công nghệ trong quản lý, giám sát, minh bạch hóa thủ tục; người dân được hỗ trợ tiếp cận kỹ năng số, sử dụng thương mại điện tử trong tiêu thụ nông sản, thanh toán trực tuyến, truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Sự kết hợp giữa khoa học công nghệ và chương trình giảm nghèo hứa hẹn sẽ tạo động lực cho sản xuất nông nghiệp xanh, thông minh, giúp người dân nâng cao năng suất, giảm chi phí và bảo vệ môi trường.

Để chính sách tích hợp đạt hiệu quả, cần sự đổi mới trong tư duy quản trị và sự đồng hành của toàn xã hội. Chính quyền giữ vai trò kiến tạo, doanh nghiệp là động lực, còn người dân là trung tâm và chủ thể của quá trình phát triển. Các địa phương cần tiếp tục phát huy sức mạnh cộng đồng, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao, hình thành chuỗi giá trị nông sản bền vững; đồng thời đẩy mạnh hợp tác với các viện, trường, trung tâm khoa học và công nghệ nhằm chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, hỗ trợ thương mại hóa sản phẩm đặc trưng của từng vùng.

Công cuộc xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững trong thời gian qua đã để lại cho Thanh Hóa một “di sản” quý giá, đó là tinh thần đổi mới, sự linh hoạt trong chỉ đạo và sáng tạo trong tổ chức thực hiện. Bước sang giai đoạn 2026 - 2035, với việc tích hợp hai chương trình mục tiêu quốc gia thành một chiến lược phát triển thống nhất, nông thôn Thanh Hóa nói riêng và cả nước nói chung sẽ có cơ hội phát triển theo hướng hiện đại, xanh, số hóa và bao trùm, trong đó người nông dân vừa là chủ thể, vừa là trung tâm của quá trình phát triển.

Đó không chỉ là mục tiêu của một chương trình, mà còn là hành trình lâu dài hiện thực hóa khát vọng Việt Nam thịnh vượng, hạnh phúc từ chính những làng quê đang từng ngày đổi mới.